Zamek w Otmuchowie: królewska nagroda dla filozofa

Zamek w Otmuchowie, warownia która przez wieki była dumą biskupów wrocławskich, kryje w sobie nie tylko średniowieczne tajemnice, ale także niezwykłą opowieść o jednym z najwybitniejszych umysłów epoki. Ta gotycko-renesansowa budowla, wznosząca się na wzgórzu z widokiem na malownicze pasma górskie, przeszła w XIX wieku transformację, która na zawsze zmieniła jej charakter – a stało się to za sprawą Wilhelma von Humboldta.

Dar królewski dla ministra

Rok 1821 okazał się przełomowy dla otmuchowskiego zamku. Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 roku, państwo pruskie przejęło posiadłości biskupie. Zamek i przyległe dobra trafiły w ręce Fryderyka Wilhelma III, który postanowił obdarować nimi zasłużonego ministra, polityka i filozofa – Wilhelma von Humboldta. To właśnie jemu, obok słynnego brata Aleksandra, zawdzięczamy dzisiejszy obraz tego miejsca.

Między zamkiem górnym a dolnym

Humboldt, choć oficjalnie stał się właścicielem zamku górnego, nie zamieszkał w średniowiecznej warowni. Jak sam przyznał w liście do przyjaciółki, zamek wymagał gruntownej przebudowy i oferował wówczas zaledwie kilka pokoi nadających się do zamieszkania. Dlatego też wybrał barokowy Zamek Dolny, wzniesiony na przełomie 1706–1707 roku z fundacji biskupa Franciszka Ludwika von Neuburga.

Z okien tej rezydencji, położonej u podnóża wzgórza, rozpościerał się zapierający dech w piersiach widok. W liście z 1823 roku podziwiał: „Stary zamek położony jest na wzgórzu z widokiem na pasmo Gór Śląskich, Czeskich i Morawskich, a pomiędzy tym wzgórzem (…) a górami rozciągają się najbardziej urokliwe pola, łąki i zarośla, które również należą do moich posiadłości”.

Nowe życie średniowiecznych murów

Humboldt nie ograniczył się do samego zamieszkania w Otmuchowie. Podjął się ambitnego zadania przywrócenia blasku średniowiecznej warowni. W 1828 roku, będąc już pewny swoich planów, przystąpił do prac. Zdewastowane skrzydło południowe i północno-zachodnie, wraz z kaplicą, zostały rozebrane. Pozyskany w ten sposób materiał budowlany posłużył do remontu i adaptacji pozostałych części na cele mieszkalne. Decyzja ta, choć radykalna, ocaliła to, co najcenniejsze.

Na miejscu rozebranych części zamku powstało coś znacznie cenniejszego – ogród, który z czasem stał się jedną z największych atrakcji Otmuchowa.

Przyrodnicza wizytówka rodziny

Prawdziwym prezentem dla Otmuchowa okazał się być jednak brat Wilhelma, słynny podróżnik i przyrodnik Alexander von Humboldt. To on, wykorzystując swoją niezwykłą wiedzę i kontakty, założył na wzgórzu zamkowym ogród. Sprowadził do niego rzadkie i egzotyczne okazy drzew, które do dziś zachwycają odwiedzających. Wśród nich znajdziemy między innymi: lipy kanadyjskie, perukowce czy miłorzęby (nazywane często „żywymi skamieniałościami”). Te unikatowe drzewa przetrwały do naszych czasów, stanowiąc niezwykły pomnik przyrody oraz żywe świadectwo obecności rodziny Humboldtów w Otmuchowie.

Koniec pewnej epoki

Rodzina von Humboldtów zarządzała zamkiem i dobrami otmuchowskimi przez ponad sto lat. Po śmierci Wilhelma w 1832 roku majątek został podzielony między jego synów. Ostateczny kres tej historii nadszedł w 1929 roku, kiedy to wnuk Wilhelma, generał Bernhard Wilhelm von Humboldt-Dachroeden, sprzedał zamek, pałac i bażanciarnię miastu. Powodem była budowa zbiornika retencyjnego, który pochłonął znaczną część ziem, co uczyniło utrzymanie posiadłości ekonomicznie nieopłacalnym.

Dziś odwiedzając zamek w Otmuchowie, przy wejściu możemy zobaczyć tablicę pamiątkową upamiętniającą Wilhelma von Humboldta. Choć to tylko kamienna płyta, przypomina o czasach, gdy ten średniowieczny gród stał się azylem i inspiracją dla jednego z najwybitniejszych umysłów epoki, tworząc niepowtarzalne połączenie historii, filozofii i przyrody.